← ወደ «ኢትዮጵያን ያስሱ» ተመለስ

የጂማ አባ ጅፋር ቤተ-መንግሥት

Jimma Aba Jifar Palace

የጅማ አባ ጅፋር ቤተ-መንግሥት (Aba Jifar Palace) በደቡብ ምዕራብ ኢትዮጵያ በኦሮሚያ ክልል ጅማ ከተማ አጠገብ (በጄራ አቅጣጫ) የሚገኝ፣ በ19ኛው ክፍለ ዘመን መገባደጃ ላይ የተገነባ ታላቅ ታሪካዊ እና ፖለቲካዊ ማዕከል ነው። ይህ ቤተ-መንግሥት የጅማ ሱልጣኔት ታዋቂ ንጉሥ በነበሩት አባ ጂፋር ሁለተኛ (King Aba Jifar II) የተገነባ ሲሆን፣ የኦሮሞን ባህላዊ የሕንፃ ጥበብ ከእስልምና እና ከምስራቅ አፍሪካ ንግድ ማዕከላት ጋር ያዋህደ ድንቅ ስራ ነው።

1. ታሪካዊ አመጣጥ እና መሥራች

  • ዘመን: ቤተ-መንግሥቱ የተገነባው በ1880ዎቹ እና 1890ዎቹ ዓመታት ውስጥ ሲሆን፣ ንጉሥ አባ ጂፋር ሁለተኛ (ሞቱ 1932) ከዚህ ሆነው የጅማን መንግሥት በሰፊው ያስተዳድሩ ነበር።
  • ቦታው: ሕንፃው የሚገኘው ከጅማ ከተማ በስተሰሜን ምዕራብ በኩል ባለው ለም አረንጓዴ ኮረብታ ላይ (ጃርሶ አካባቢ) ሲሆን፣ ከዙሪያው ወንዞችና ጫካዎች ጋር ተፈጥሯዊ የመከላከያ አቀማመጥ አለው።

2. የስነ-ሕንፃ ጥበብ እና የግንባታ መዋቅር ("ማሳራ")

የአባ ጂፋር ቤተ-መንግሥት (በአካባቢው "ማሳራ" እየተባለ የሚጠራው) ከእንጨት እና ከድንጋይ የተሰራ ባለ ብዙ ፎቅ ግዙፍ ሕንፃ ነው።

  • የእንጨትና የድንጋይ ውህደት: ግድግዳዎቹ ከጠንካራ እንጨቶች (እንደ ዝግባና ጸድ) እና ከድንጋይ የተሰሩ ሲሆን፣ የውጭው ክፍሎች በባህላዊ ፕላስተር ተሸፍነዋል።
  • ባለ ሁለትና ሦስት ፎቅ አቀማመጥ: በወቅቱ ከነበሩት አፍሪካዊ የንጉሥ ቤተ-መንግሥቶች ለየት ባለ ሁኔታ ባለ ብዙ ፎቅ ሆኖ የተሰራ ሲሆን፣ የንጉሡ የመኝታ ክፍል፣ የsሰላም አቀባበል አዳራሽ፣ የጸሎት ቤት እና የዕቃ መጣያ ክፍሎች አሉት።
  • የመንግሥት መዋቅር ማዕከላት: በግቢው ውስጥ የንጉሡ መኖሪያ ቤተ-መንግሥት ብቻ ሳይሆን የዳኛዎች አዳራሽ፣ የጦር መሳሪያ ማከማቻ እና የእስር ቤቶች ይገኙበታል፤ ይህም የጅማን መንግሥት ጠንካራ አስተዳደራዊ ስርዓት ያሳያል።

3. የንጉሥ አባ ጂፋር ታሪክ እና የንግድ ማዕከልነት

  • የንግድና የፖለቲካ ኃይል: ንጉሥ አባ ጂፋር በዘመናቸው የቡና ንግድን ከማስፋፋት ባለፈ፣ ከማዕከላዊው የመንግሥት ስልጣን (ከአጼ ምኒልክ ጋር) የነበራቸው diplomatic (ዲፕሎማሲያዊ) ግንኙነት የጅማን ግዛት የበለጸገ አድርጎት ነበር።
  • እስልምናና ትምህርት: ቤተ-መንግሥቱ የእስልምና ትምህርት፣ የእስልምና ህግ (ሸሪዓ) እና የቁርዓን ጥናት የሚሰጥበት ማዕከልም ነበር።

የጅማ ሱልጣኔት (Kingdom of Jimma Abba Jifar) በ19ኛው ክፍለ ዘመን በደቡብ ምዕራብ ኢትዮጵያ ከነበሩት አምስት የኦሮሞ ጊቤ መንግሥታት (Jimma, Limmu-Ennarea, Gomma, Goma, Gera) መካከል እጅግ ኃያሉ፣ የበለፀገው እና በዲፕሎማሲያዊ ጥበቡ የሚታወቀው መንግሥት ነበር።

ሱልጣኔቱ በግልጽ የተቀመጠ የፖለቲካ፣ የኢኮኖሚ እና የመከላከያ መዋቅር የነበረው ሲሆን፣ የነገሥታቱ መጠሪያም ከታዋቂው የፈረስ ስም (Horse-name) ባህል ጋር የተያያዘ ነበር።

1. የጅማ ሱልጣኔት አነሳስና አመሠረች

የጅማ መንግሥት ምስረታ የመጣው በጊቤ ወንዝ ተፋሰስ አካባቢ ከተካሄደው የኦሮሞ ህዝብ ማስፋፋትና ማህበራዊ ሽግግር ጋር ተያይዞ ነው፡

  • ከገዳ ስርዓት ወደ ንግሥና ሽግግር: በ18ኛው ክፍለ ዘመን መገባደጃ ላይ የአካባቢው የኦሮሞ ህዝብ ከባህላዊው የገዳ ስርዓት (Gadaa System) ወደ ግለሰባዊ ንግሥናና የሱልጣኔት አስተዳደር ተሸጋገረ። ለዚህም ምክንያቱ የንግድ መስመሮች መስፋፋት እና የጦር መሪዎች (Abbaa Duulaa) ስልጣን መጠናከር ነበር።
  • አባ ጅፋር አንደኛ (Abba Jifar I / 1830–1855): የጅማን መንግሥት በተደራጀ ሁኔታ ያቋቋሙትና የተለያዩ የኦሮሞ ጎሳዎችን በማስተባበር ማዕከላዊ የንጉሥ ስልጣን የፈጠሩት የመጀመሪያው ንጉሥ አባ ጂፋር ሳና (Abba Jifar Sana) ነበሩ።
  • የእስልምና እምነት መቀበል: በ19ኛው ክፍለ ዘመን አጋማሽ ላይ የጅማ ነገሥታት እስልምናን በመቀበላቸው መንግሥቱ ወደ "ሱልጣኔት" ተቀየረ። ይህም ከሱዳን፣ ከቀይ ባህር እና ከሐረር ነጋዴዎች ጋር የነበረውን የንግድና ባህላዊ ትስስር አጠናከረው።

2. የንጉሥ አባ ጂፋር ሁለተኛ (Abba Jifar II) የወርቅ ዘመን (1878–1932)

የጅማ ሱልጣኔት ታላቅነትና ጥንካሬ ከፍተኛ ጫፍ ላይ የደረሰው በንጉሥ አባ ጂፋር ሁለተኛ (መሐመድ ዳውድ) የንግሥና ዘመን ነበር።

ሀ. የኢኮኖሚና የንግድ ጥንካሬ

  • የቡና እና የቅመማ ቅመም ማዕከል: ጅማ በሀገሪቱ የቡና ምርት፣ የዝሆን ጥርስ፣ የሰም እና የእንስሳት ንግድ ዋና ማዕከል ሆነች። ንጉሡ የንግድ መስመሮችን ሰላምና ደህንነት በመጠበቅ በርካታ የውጭና የሀገር ውስጥ ነጋዴዎችን ስበዋል።
  • የገንዘብና የቀረጥ ስርዓት: አባ ጂፋር የራሳቸውን የቀረጥ አሰባሰብ ስርዓት ዘርግተው ነበር፤ ይህም የሱልጣኔቱን ካዝና እጅግ የበለፀገ አድርጎታል።

ለ. ጥበባዊ ዲፕሎማሲ እና ከአጼ ምኒልክ ጋር የነበረ ግንኙነት

  • በ1880ዎቹ አጼ ምኒልክ ወደ ደቡብና ደቡብ ምዕራብ ኢትዮጵያ ግዛታቸውን ሲያስፋፉ፣ አባ ጂፋር ከጦርነት ይልቅ ሰላማዊ የዲፕሎማሲ መንገድን መረጡ።
  • የራስ ገዝነት ስምምነት: አባ ጂፋር ከአጼ ምኒልክ ጋር በተደረገ ስምምነት መሠረት፣ በየዓመቱ የታዘዘውን ገብር (ግብር) በማስገባት የጅማ ሱልጣኔት ሙሉ የውስጥ ራስ ገዝነቱን (Autonomy) አስጠብቆ እንዲቆይ አደረጉ። በዚህም ምክንያት ጅማ ያለምንም የጦርነት ውድመት የራሷን አስተዳደር፣ ሃይማኖት እና ባህል አስከብራ ለብዙ አሥርተ ዓመታት ዘለቀች።

ሐ. የእስልምና ትምህርት እና ባህል ማስፋፋት

  • አባ ጂፋር በቤተ-መንግሥታቸውና በከተማዋ በርካታ የቁርዓን ትምህርት ቤቶችን እና መስጊዶችን አስገንብተዋል። ጅማም በደቡብ ምዕራብ ኢትዮጵያ የእስልምና ትምህርትና መንፈሳዊ ማዕከል ሆና አገልግላለች።

3. የሱልጣኔቱ መክሰም

  • የንጉሡ እርጅና እና ህልፈት: ንጉሥ አባ ጂፋር ሁለተኛ በ1932 (እ.ኤ.አ) በዕድሜ ገፋ አድርገው ከዚህ ዓለም በሞት ተለዩ።
  • ወደ ማዕከላዊ አስተዳደር መጠቃለል: ከንጉሡ ህልፈት በኋላ እና ከጣሊያን ወረራ ዘመን ጋር ተያይዞ፣ የማዕከላዊው የመንግሥት መዋቅር የጅማን ልዩ ራስ-ገዝነት በማስቀረት ቦታዋን ቀጥታ በማዕከላዊው የኢትዮጵያ ግዛት አስተዳደር ስር አጠቃለላት።

እነዚህ ቪዲዮዎች የጅማ ሱልጣኔትን አነሳስ፣ የንጉሥ አባ ጂፋር ሁለተኛን ዲፕሎማሲያዊ ታሪክ እና የጅማን ታሪካዊ አስተዋፅኦ በምስል ያብራራሉ።

The Aba Jifar Palace stands near the city of Jimma in the Oromia Region of south-west Ethiopia (in the direction of Gera). Built in the late 19th century, it is a major historical and political landmark. The palace was built by King Aba Jifar II, the renowned ruler of the Jimma Sultanate, and it is a remarkable work that blends Oromo building traditions with Islamic influences and the trading centres of East Africa.

1. Historical origins and builder

  • Period: The palace was built in the 1880s and 1890s, and from here King Aba Jifar II (died 1932) governed the Jimma kingdom widely.
  • Location: The building stands on a fertile green hill north-west of the city of Jimma (in the Jarso area), with rivers and forests around it giving it a natural defensive position.

2. Architecture and structure ("Masara")

The Aba Jifar Palace (known locally as "Masara") is a large multi-storey building made of timber and stone.

  • A blend of timber and stone: The walls were built of strong timbers (such as cedar and juniper) and stone, and the outer parts were covered in traditional plaster.
  • A two- and three-storey layout: Unlike most African royal palaces of the time, it was built with several floors. It has the king's bedroom, a hall for receiving guests in peace, a prayer room and storerooms.
  • Centres of government: Inside the compound there was not only the king's residence but also a hall for judges, an arms store and prisons, which shows the strong administrative system of the Jimma kingdom.

3. King Aba Jifar and Jimma as a trading centre

  • Trade and political power: In his time King Aba Jifar not only expanded the coffee trade; his diplomatic relations with the central government (with Emperor Menelik) also made the Jimma territory prosperous.
  • Islam and learning: The palace was also a centre where Islamic teaching, Islamic law (Sharia) and Qur'anic study were offered.

The Jimma Sultanate (the Kingdom of Jimma Abba Jifar) was, in the 19th century, the most powerful and prosperous of the five Oromo Gibe kingdoms of south-west Ethiopia (Jimma, Limmu-Ennarea, Gomma, Goma and Gera), and was known for its diplomatic skill.

The sultanate had a clearly defined political, economic and defensive structure, and the names of its kings were linked to the well-known tradition of horse-names.

1. The rise and founding of the Jimma Sultanate

The formation of the Jimma kingdom was tied to the expansion and social transformation of the Oromo people in the basin of the Gibe River:

  • From the Gadaa system to kingship: In the late 18th century the local Oromo people moved from the traditional Gadaa system to individual kingship and sultanate government. The reasons were the growth of trade routes and the strengthening of the power of war leaders (Abbaa Duulaa).
  • Abba Jifar I (1830–1855): The first king to organise the Jimma kingdom and to create a central royal authority by uniting various Oromo clans was Abba Jifar Sana.
  • Adoption of Islam: In the middle of the 19th century the kings of Jimma accepted Islam, and the kingdom became a "sultanate". This strengthened its trading and cultural ties with merchants from Sudan, the Red Sea and Harar.

2. The golden age of King Aba Jifar II (1878–1932)

The sultanate of Jimma reached the height of its greatness and strength during the reign of King Aba Jifar II (Mohammed Dawud).

A. Economic and commercial strength

  • A centre of coffee and spices: Jimma became the country's main centre for the trade in coffee, ivory, wax and livestock. By keeping the trade routes peaceful and safe, the king attracted many foreign and local merchants.
  • Currency and taxation: Aba Jifar set up his own system of tax collection, which made the sultanate's treasury very rich.

B. Skilful diplomacy and relations with Emperor Menelik

  • In the 1880s, when Emperor Menelik was extending his rule to the south and south-west of Ethiopia, Aba Jifar chose the peaceful path of diplomacy rather than war.
  • An agreement on self-rule: Under an agreement with Emperor Menelik, Aba Jifar paid the prescribed tribute each year, and so the Jimma Sultanate kept its full internal autonomy. As a result Jimma upheld its own administration, religion and culture for many decades without the destruction of war.

C. Spreading Islamic learning and culture

  • Aba Jifar had many Qur'anic schools and mosques built in his palace and in the town. Jimma became a centre of Islamic learning and spiritual life in south-west Ethiopia.

3. The end of the sultanate

  • The king's old age and death: King Aba Jifar II died in 1932 (AD) at an advanced age.
  • Absorption into central administration: After the king's death, and in connection with the period of the Italian invasion, the central government structure ended Jimma's special autonomy and brought it directly under the administration of the central Ethiopian state.

The videos below show, with pictures, the rise of the Jimma Sultanate, the diplomatic history of King Aba Jifar II and Jimma's historical contribution.

← ቀዳሚሌሎች ቦታዎችቀጣይ →
የግዕዝ ቁጥሮች ኢትዮጵያን ያስሱ 🇪🇹 ብሎግ አግኙን እና ይከተሉን ስለ እኛ